[secretera].
portal bibliofilsko-aukcyjny

110. Sienkiewicz Henryk (1846-1916), pisarz, pierwszy polski laureat literackiej Nagrody Nobla – Zjednoczenie narodowe (tekst artykułu). B.m., b.r. (1906). Rękopis z licznymi przekreśleniami i poprawkami autorskimi. Na dwóch kartach autografy: „H. Sienkiewicz” oraz „Henryk Sienkiewicz”. K. [10], w tym 1 zapisana dwustronnie, 29 x 23 cm, karty luzem, bez opr. 16 000,-

Pismo odręczne Henryka Sienkiewicza z jego autografami. Tekst artykułu pt. „Zjednoczenie narodowe”, napisanego przez Henryka Sienkiewicza w reakcji na wydarzenia rewolucji 1905 roku na ziemiach polskich i przeprowadzonych w jej wyniku wyborach wiosną 1906 r. do nowoutworzonej Dumy Państwowej. Wobec zbliżających się kolejnych wyborów pisarz analizuje wnikliwie sytuację polityczną na ziemiach polskich pod zaborem rosyjskim. Autor podkreśla wielokrotnie konieczność współpracy różnych stronnictw „zawsze w czasach wielkich grożących narodowi niebezpieczeństw i wobec olbrzymich zadań” – w tym przypadku wyborów do przyszłej Dumy Państwowej. Konieczne jest zjednoczenie w walce parlamentarnej o uznanie przez Rosjan, że „jeśli dwa największe narody słowiańskie mają żyć pod wspólnym państwowym dachem, to wówczas tylko będą żyły pomyślnie, jeśli jeden nie będzie drugiemu przygniatał kolanem piersi”. Sienkiewicz pisze o konieczności ładu społecznego, który możemy osiągnąć tylko przy pomocy własnych sił. Mocno atakuje wydarzenia rewolucji 1905 roku: „Anarchia wylęgła się z systemu, który ona przedstawia, jak muchy wylęgają się ze zgnilizny. […] My na bezład nie patrzymy obojętnie i oznajmiamy, że będziemy walczyli z nim na śmierć i życie”. Dlatego tak ważne są zbliżające się wybory, aby „żywioły duchowo niepolskie” nie wprowadziły swoich kandydatów do Dumy. Sienkiewicz wspomina niedawną rewolucję i jej hasła: „Precz z Polską” – „Barbarzyński i pozbawiony mózgu socjalizm krajowego wyrobu, oraz jego zagraniczny dla krajowego użytku surogat, ogarnęły spore zastępy, zwłaszcza w klasie robotniczej, i zrobiły swoje”. Ale to nie była rewolucja narodowa – to był bandytyzm, który „rujnuje kraj, wiedzie do nędzy i zbrodni”, oddala czas reform. Pisarz konkluduje: „Polski i jej interesów nie mogą bronić ani dzisiejsi socjaliści, którzy jej głupio nienawidzą, ani anarchiści, którzy szarpią jej wnętrzności, ani w ogóle poboczni synowie rewolucji rosyjskiej i bratobójcy. Żeby bronić narodu, trzeba być z narodu i trzeba go kochać”. Poza „socjalistami i postępowcami” Sienkiewicz atakuje także „oświeconych Żydów”, a broni „szowinizmu” stronnictw patriotycznych. Na końcu raz jeszcze apeluje, aby „podać sobie ręce, pozbyć się uprzedzeń, zarozumiałości, samochwalstwa, hyperkrytyki, zrzędności i stanąć, jak jeden mąż, do walki – oto ich dzisiejszy, moralny obowiązek. […] takie stanowiska powinny zająć wszystkie patriotyczne stronnictwa i wszyscy pojedynczy ludzie, którzy czują się Polakami, bez względu na barwy, odcienia, wyznanie i pochodzenie”. Pisarz broni polskiego nacjonalizmu, który „zrodził się z bólu, największej tragedii dziejowej”, a „nie tuczył się nigdy cudzą krwią i łzami…”.

Oferowany tekst to najobszerniejsza wypowiedź Sienkiewicza na tematy polityczne, zapowiadany ciąg dalszy nigdy nie został napisany. Artykuł ukazał się po raz pierwszy pod tytułem „Obecna chwila
polityczna” w „Dzienniku Poznańskim” 10 listopada 1906 r., nr 257. Spotkał się wówczas z negatywnymi reakcjami części prasy, która zarzucała pisarzowi zbytnie zbliżenie do endecji. Pod zmienionym tytułem „Zjednoczenie narodowe” włączony został do wydanego w 1908 r. tomu „Dwie łąki”, zawierającego utwory literackie oraz pisma publicystyczne, mowy i odezwy (wydanie równoległe w Krakowie oraz Warszawie, okrojone przez cenzurę). Po raz drugi i ostatni tom wydany został w 1912 r. Od tej pory artykuł „Zjednoczenie narodowe” nie był publikowany. Został usunięty przez cenzurę w 1951 r. w trakcie przygotowań do wydania zbiorowego Dzieł Henryka Sienkiewicza, pod redakcją Juliana Krzyżanowskiego. Cenzura PRL-u zarzuciła nobliście zbyt „silną nutkę szowinizmu i nacjonalizmu”, pomawianie ruchu socjalistycznego o bandytyzm i brak polskiej duszy. Stan dobry. Unikat!

Lit.: D. Kołodziej, Henryk Sienkiewicz wobec rewolucji 1905-1907 [w:] Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, tom XXXI, 1976, s. 181-197; K. Kościewicz, Recenzje cenzorskie tomu 53 Dzieł Henryka Sienkiewicza pod redakcją Juliana Krzyżanowskiego [w:] Wschodni Rocznik Humanistyczny, tom X, 2014, s. 127-138.

Ilośc odsłon: 17